Mẹo Học Bảng Cửu Chương: Ghi Nhớ Nhanh Và Hiệu Quả
Học thuộc bảng cửu chương không nhất thiết phải luyện flashcard liên tục không ngừng. Chín kỹ thuật dưới đây, được giáo viên và gia sư áp dụng, giúp trẻ hiểu bản chất con số trong lúc ghi nhớ - nhờ vậy kiến thức được nhớ lâu hơn thay vì quên ngay sau bài kiểm tra một tuần. Hãy đi theo thứ tự bên dưới: những mẹo đầu giúp mở khóa các bảng dễ trước, còn những mẹo sau xử lý những phép tính không có lối tắt rõ ràng.
Bắt đầu với đếm cách quãng
Trước khi trẻ thuộc '7 x 4 = 28', trẻ nên thành thạo đếm cách quãng theo 7: 7, 14, 21, 28. Đếm cách quãng biến phép nhân thành một nhịp điệu thay vì một sự kiện trừu tượng, đồng thời cho trẻ một cách 'cứu nguy' mỗi khi quên mất một phép tính giữa bài kiểm tra. Hãy luyện đếm xuôi và ngược theo cùng một số cho đến khi thành phản xạ, rồi liên hệ trực tiếp với bảng cửu chương - bốn lần bảy cũng chính là đếm theo 7 bốn lần. Một trục số hoặc một hàng đồ vật thật (que tính, khối gỗ, thậm chí xếp giày thành từng đôi) sẽ giúp mối liên hệ này trở nên cụ thể: mỗi bước đếm là thêm một nhóm, và tổng số sau một số bước đếm nhất định chính là kết quả trong bảng cửu chương. Trẻ đếm cách quãng thành thạo cả hai chiều hiếm khi bị bí lâu với một phép tính, vì trẻ luôn có cách tự dựng lại đáp án thay vì đoán mò.
Mẹo ngón tay cho bảng 9
Bảng cửu chương 9 có một mẹo nổi tiếng: giơ cả hai bàn tay, với phép 9 nhân n, gập ngón thứ n tính từ trái sang. Số ngón bên trái ngón vừa gập là chữ số hàng chục, số ngón bên phải là chữ số hàng đơn vị. Với 9 x 4, gập ngón thứ 4 sẽ còn 3 ngón bên trái (30) và 6 ngón bên phải (6) - cho ra 36. Mẹo này đúng với mọi phép tính từ 9 x 1 đến 9 x 10 và biến bảng 9 'khó nhằn' thành một trong những bảng dễ nhớ nhất. Đây cũng là mẹo nên dạy đầu tiên, chính vì bảng 9 trông có vẻ đáng sợ trên giấy - khi trẻ thấy có cách dễ dàng để vượt qua nó, các bảng còn lại cũng trở nên bớt đáng sợ hơn.
Nhân đôi cho bảng 2, 4 và 8
Bảng cửu chương 2, 4 và 8 thực chất chỉ là phép nhân đôi, thực hiện một, hai hoặc ba lần. Khi trẻ đã biết số gấp đôi của một số, trẻ đã biết luôn phép tính trong bảng 2. Nhân đôi kết quả đó một lần nữa sẽ ra bảng 4. Nhân đôi thêm lần nữa sẽ ra bảng 8. Nhờ vậy, ba bảng tưởng chừng riêng biệt trở thành một kỹ năng duy nhất được luyện ở ba mức độ khác nhau, giảm đáng kể lượng kiến thức cần học thuộc lòng từ đầu. Điều này cũng có nghĩa là luyện nhân đôi mang lại lợi ích vượt xa ba bảng này - khả năng nhân đôi nhẩm nhanh còn hữu ích khi ước lượng, kiểm tra lại đáp án, và sau này khi học phân số, phần trăm. Một bài tập đơn giản mỗi ngày (nhân đôi 3, nhân đôi 7, nhân đôi 12, rồi nhân đôi kết quả đó lần nữa) rèn được kỹ năng nền tảng mà không cần nhắc đến từ 'bảng cửu chương' chút nào - rất phù hợp với trẻ cảm thấy ngán ngại từ 'kiểm tra'.
Làm chủ bảng 3 và 6 bằng cầu nối nhân đôi
Bảng cửu chương 3 và 6 thường bị xem là hai danh sách tách biệt, không liên quan - nhưng thực ra 6 chỉ là gấp đôi của 3, cùng mối liên hệ nhân đôi như giữa 2, 4 và 8. Khi trẻ đã tự tin với bảng 3 (3, 6, 9, 12, 15...), bảng 6 trở thành 'gấp đôi kết quả của bảng 3': 6 x 4 là gấp đôi của 3 x 4 (12), tức 24. Cầu nối này đặc biệt hữu ích vì bảng 3 và 6 nằm ngay giữa đường cong độ khó - khó hơn bảng 2, 5, 10, nhưng dễ tiếp cận hơn bảng 7, 8, 9 - nên làm chủ mối liên hệ này sớm sẽ tạo đà trước khi các bảng khó hơn xuất hiện. Một cách kiểm tra nhanh: hỏi trẻ 3 x 7, rồi yêu cầu trẻ nhân đôi kết quả đó mà không tính lại từ đầu. Nếu trẻ làm được ngay lập tức, bảng 6 coi như đã học xong.
Nhận diện quy luật trong bảng 11 và bảng 5
Một số bảng cửu chương thiên về nhận diện quy luật hơn là học thuộc thuần túy. Với bảng 11 (đến 11 x 9), kết quả chỉ đơn giản là lặp lại chữ số hai lần - 11 x 3 = 33, 11 x 7 = 77. Với bảng 5, kết quả luôn kết thúc bằng 0 hoặc 5, và luôn bằng một nửa phép tính tương ứng trong bảng 10 (5 x 6 bằng một nửa của 10 x 6, tức 30). Chỉ ra rõ những quy luật này cho trẻ một lối tắt đáng tin cậy ngay cả khi làm bài dưới áp lực. Thói quen tìm quy luật trước, thay vì học thuộc lòng máy móc ngay, có lẽ còn quý giá hơn bất kỳ mẹo đơn lẻ nào - đó chính là bản năng sau này giúp trẻ nhận ra bội số, rút gọn phân số, và nhận diện quy luật số trong đại số. Hãy khuyến khích trẻ tự hỏi 'có lối tắt nào ở đây không?' trước mỗi bảng mới, kể cả khi câu trả lời đôi khi là không.
Học lặp lại ngắt quãng, không học dồn
Yếu tố quan trọng nhất để ghi nhớ lâu dài là giãn cách việc luyện tập ra nhiều ngày, nhiều tuần thay vì dồn vào một buổi học dài. Mười phút tập trung mỗi ngày trong hai tuần hiệu quả hơn một buổi học hai tiếng vào đêm trước bài kiểm tra. Hãy trộn lẫn phép tính cũ và mới trong mỗi buổi học, đồng thời ưu tiên những phép tính trẻ hay sai - đó chính xác là cách hàng đợi ôn tập flashcard của chúng tôi hoạt động, đưa một phép tính vừa sai trở lại sớm hơn so với phép tính đã vững. Học ngắt quãng có vẻ chậm hơn trong lúc học vì tiến bộ khó thấy rõ từng ngày, nhưng lại bền vững hơn rất nhiều: kiến thức học theo cách này thường vẫn nhớ được sau nhiều tháng, chứ không chỉ đến bài kiểm tra tuần sau. Nếu chỉ có thể thay đổi một điều trong cách trẻ học, chuyển từ vài buổi học dài sang nhiều buổi học ngắn hằng ngày thường mang lại hiệu quả lớn nhất.
Biến câu trả lời sai thành danh sách ôn tập riêng
Mỗi trẻ đều có một số phép tính hay sai hơn những phép khác - thường là cùng một nhóm nhỏ, lặp đi lặp lại. Thay vì ôn lại toàn bộ bảng từ 1 đến 12 mỗi buổi học, hãy giữ một danh sách ngắn các phép tính cụ thể khiến trẻ vấp (thường là 7 x 8, 6 x 9, hoặc 8 x 7) và ôn riêng những phép này thường xuyên hơn. Đây chính là nguyên lý đằng sau hệ thống flashcard kiểu Leitner: phép tính trẻ trả lời đúng sẽ chuyển sang khoảng ôn tập dài hơn, còn phép tính trẻ sai sẽ quay lại sớm hơn. Cách này biến một buổi 'luyện phép nhân' chung chung thành một buổi tập trung, giúp lấp đầy khoảng trống thật sự nhanh hơn, đồng thời rút ngắn thời gian buổi học vì trẻ không phải trả lời lại những phép tính đã vững. Chế độ flashcard của chúng tôi tự động xây dựng hàng đợi ôn tập này, nên phép tính trẻ bị vướng tuần trước chính là phép tính xuất hiện đầu tiên hôm nay.
Kiểm tra sự thành thạo thật sự bằng luyện tập ngẫu nhiên, có tính giờ
Biết một phép tính và thành thạo nó là hai điều khác nhau - một trẻ đếm ngón tay để ra '7 x 8 = 56' về mặt kỹ thuật là đã biết phép tính, nhưng chưa thành thạo, vì thành thạo nghĩa là nhớ ra ngay lập tức, dưới hai hoặc ba giây, mà không cần tính toán có ý thức. Cách tốt nhất để kiểm tra sự thành thạo thật sự là luyện tập ngẫu nhiên, trộn lẫn, có tính giờ nhẹ nhàng trên toàn bộ phạm vi 1-12, thay vì đọc thuộc một bảng theo đúng thứ tự. Đọc thuộc theo thứ tự cho phép trẻ đoán ra đáp án tiếp theo dựa vào đáp án trước đó, từ đó che giấu những khoảng trống mà một bài quiz ngẫu nhiên sẽ lộ ra ngay lập tức. Khi trẻ có thể xử lý một bộ phép tính xáo trộn từ nhiều bảng khác nhau với đồng hồ đếm giờ nhẹ nhàng đang chạy, đó là dấu hiệu vững chắc hơn nhiều cho sự thành thạo lâu dài so với việc đọc trôi chảy theo đúng thứ tự - và đây cũng là lúc thích hợp để tăng nhẹ tốc độ nhằm rèn phản xạ nhanh hơn.
Kết hợp tất cả các mẹo lại với nhau
Không mẹo nào có thể thay thế hoàn toàn việc luyện tập, nhưng kết hợp chúng lại sẽ giảm đáng kể khối lượng cần ghi nhớ thực sự. Bắt đầu với đếm cách quãng làm nền tảng, dựa vào phép nhân đôi để liên kết bảng 2-4-8 và 3-6, dùng mẹo ngón tay cho bảng 9 và quy luật lặp chữ số của bảng 11 như những lối tắt tức thì cho hai bảng trông đáng sợ trên giấy, và để bảng 5, 10 vẫn dễ vì quy luật của chúng đã tự làm hết công việc. Điều đó chỉ để lại bảng 7 là phép tính duy nhất không có lối tắt đáng tin cậy - và đó chính là lý do bảng 7 hưởng lợi nhiều nhất từ cách học lặp lại ngắt quãng và danh sách ôn tập riêng đã nói ở trên. Hầu hết trẻ đi theo thứ tự này sẽ thuộc trọn bộ bảng 1-12 nhanh hơn so với việc học nó như 144 phép tính rời rạc, đơn giản vì thực chất trẻ chỉ đang ghi nhớ một vài quy luật và một bảng thực sự 'khó'.